Scroll horizontally to view more Subject No. of Questions Total Marks Knowledge of Subject Concerned : Senior Secondary Level 55 110 Knowledge of Subject Concerned : Graduation Level 55 110 Knowledge of Subject Concerned : Post Graduation Level 10 20 Educational Psychology, Pedagogy, Teaching Learning Material, Use of Computers and Information Technology in Teaching Learning 30 60
Note :-
Total Questions: 150
Total Marks: 300
Duration: 3 Hours
All questions are Multiple Choice Type Questions.
Negative marking is applicable: one-third of the marks will be deducted for each wrong answer. A wrong answer means an incorrect answer or multiple answers.
Syllabus : धर्मशास्त्रम्
1. प्रथमो भागः (वरिष्ठोपाध्यायस्तरीयः)
मनुस्मृतिः (मन्वर्थमुक्तावल्याभिमताचतुर्थपंचमौ अध्यायौ)
(क) ब्रह्मचर्यम्, गार्हस्थ्यकालः, वेदोक्तकर्म-ज्ञानम्, पंचमहायज्ञ-प्रशंसा, सोमयागः, अन्नदान-विधिः, सूर्यदर्शन-निषेधः, पत्न्या सह भोजनादि निषेधः, धूर्यलक्षणम्, नरकस्वर्गादिज्ञानं च।(ख) ब्रह्ममुहूर्त-विवेचनम्, प्रातःकालकृत्यम्, गायत्रीजपविधिः, वेद-पाठः, परदार-निन्दा, प्रतिग्रहनिन्दा, बैडालवक व्रतादिलक्षणम्, वेदज्ञानप्रशंसा, ब्रह्मचिन्तनादिविवेचनं च।(ग) द्रव्यशुद्धिः, पतिव्रतादिधर्मादिविवेचनम् ।
धर्मशास्त्रस्य इतिहासः (प्रथमो भागः)
(क) धर्मस्य अर्थः, उपादानम्, धर्मशास्त्रग्रन्थानां निर्माण-कालनिर्णयः ।(ख) धर्मसूत्र-ग्रन्थकारः, तेषां व्यक्तित्वं कृतित्वं च विवेचनम्।(ग) स्मृतिग्रन्थकाराणां व्यक्तित्वं कृतित्वं च विवेचनम्।
याज्ञवल्क्यस्मृतिः (आचाराध्यायः)
(क) धर्मस्य स्थानानि, प्रयोजकाः ऋषयः, धर्मस्य कारणानि, संस्काराः (गर्भाधानतः उपनयनपर्यन्तसंस्काराः), प्राजापत्यादितीर्थलक्षणानि, आचमन-प्राणायाम-प्रकाराः, गुर्वाचार्यादिलक्षणानि ।(ख) कन्यालक्षणम्, सापिण्ड्यविचारः, विवाहाप्रकाराः, पतिव्रताप्रशंसा, स्त्रीधर्मऋतुकालादिविवेचनम्।(ग) गृहस्थधर्माः, पंचमहायज्ञाः, अतिथिभोजनम्, ब्रह्ममुहूर्तचिन्तनम्, जातिधर्मनिर्णयः, स्नातकधर्माः, भक्ष्याभक्ष्यविवेकः ।(घ) द्रव्यशुद्धिविवेचनम्, दानधर्मविवेचनम्, गोदानम्, भूमिदानम्, गृहादिदानम्, उभयतोमुखिगोलक्षणं च।(ङ) श्राद्धविवेचनम्, श्राद्धप्रकाराः ।(च) गणपतिकल्पविवेचनम्, ग्रहशान्तिविवेचनम्, राजधर्मप्रकरणं च।
2. द्वितीयो भागः (शास्त्रिस्तरीयः)
मनुस्मृतिः (मन्वर्थटीकासहिता-षष्ठाध्यायतः नवमाध्याय-पर्यन्तम्)
धर्मसिन्धुः
प्रथमः परिच्छेदः (काल-मास-पक्ष-तिथ्यादिनिर्णयः),
तृतीयः परिच्छेदाधारितगर्भाधानादिसंस्कारनिर्णयः ।
याज्ञवल्क्यस्मृतिः - व्यवहाराध्यायतः दायभागप्रकरणम्
कौटिलीय अर्थशास्त्रम् -प्रथमाधिकरणम्
गौतमधर्मसूत्राणि - प्रथमप्रश्नस्य आदितः पंचाध्यायपर्यन्तम्।
3. तृतीयो भागः (आचार्यस्तरीयः)
वीरमित्रोदयः – शुद्धिप्रकाश-प्रकरणम्
निर्णयसिन्धुः - प्रथमः परिच्छेदः
4. चतुर्थो भागः (शैक्षिकमनोविज्ञानम्, शिक्षाशास्त्रम्, शिक्षणाधिगमसामग्री, संगणकसूचनायाः तकनीकी सूचनाधिगमे उपयोगः)
शिक्षणाधिगमे मनोविज्ञानमहत्त्वम्
अधिगमकर्ता ।
शिक्षकः ।
शिक्षणाधिगमप्रक्रिया।
विद्यालयप्रभावशीलता ।
अधिगमकर्तृविकासः (किशोराधिगमकर्तरि)
संज्ञानात्मकः, शारीरिकः, सामाजिकसंवेगात्मकः एवं नैतिकविकासस्य प्रतिमानः (Patterns) एवं वैशिष्ट्यं च (characteristics)
शिक्षणाधिगमः
उच्चमाध्यमिकविद्यालयेषु विद्यार्थिनां कृते व्यवहारवादि-संज्ञानवादि-निर्मितिवादि (constructivist) सम्प्रत्ययाः, अधिगमसिद्धान्तः तन्निहितार्थाश्च ।
किशोराधिगमकर्तुः अधिगमकर्तुश्च अधिगमविशेषताः एवम् एषां शिक्षणाय निहितार्थाः ।
किशोराधिगमकर्तृप्रबंधनम्
मानसिक-स्वास्थ्यम् एवं समायोजनसमस्यानां सम्प्रत्ययः ।
किशोर-मानसिकस्वास्थ्याय संवेगात्मिका बुद्धिः तन्निहितार्थाश्च ।
किशोर-मानसिकस्वास्थ्यप्रोत्साहनाय मार्गदर्शक-प्रविधीनामुपयोगः ।
किशोराधिगमकत्रे अनुदेशनात्मक–व्यूहरचनाः
सम्प्रेषणकौशलम् तदुपयोगश्च ।
शिक्षणाविधौ शिक्षणाधिगम-सामग्रीणामायोजनम् एवमुपयोगश्च ।
शिक्षण – प्रतिमानाग्रिमसंघटनम्, वैज्ञानिकपृच्छा (enquiry), सूचना, प्रक्रम (processing) सहकारी-अधिगमश्च (cooperative).
शिक्षणाधारित निर्मितिवादिसिद्धान्ताः (constructivist principles)
सूचना सम्प्रेषणतकनीकी-शिक्षाशास्त्रसमाकलनं च
सूचनासम्प्रेषणतकनीकी (ICT) सम्प्रत्ययः।
हार्डवेयर (hardware) एवं सॉफ्टवेयर (software) एतयोः सम्प्रत्ययः।
प्रणाली-उपगमानुदेशनम् ।
संगणकसहायताप्राप्ताधिगमः (CAL)
संगणकसहायताप्राप्तानुदेशनम् (CAI)
आई.सी.टी. शिक्षाशास्त्रसमाकलनानां प्रभावितकारकाः।
