
विस्तृत पाठ्यक्रम विश्लेषण देखने के लिए एक पेपर चुनें।
परीक्षा योजना (Exam Scheme):
| क्रमांक | विषय | प्रश्नों की संख्या | कुल अंक |
|---|---|---|---|
| 1 | वरिष्ठ माध्यमिक स्तर पर संबंधित विषय का ज्ञान | 55 | 110 |
| 2 | स्नातक स्तर पर संबंधित विषय का ज्ञान | 55 | 110 |
| 3 | स्नातकोत्तर स्तर पर संबंधित विषय का ज्ञान | 10 | 20 |
| 4 | शिक्षा मनोविज्ञान, शिक्षाशास्त्र, शिक्षण अधिगम सामग्री, शिक्षण अधिगम में कंप्यूटर और सूचना प्रौद्योगिकी का उपयोग | 30 | 60 |
| कुल | 150 | 300 |
Note :-
Syllabus : ज्योतिष
1. प्रथमो भागः (वरिष्ठोपाध्यायस्तरीयः)
1. जातकालंकारः
2. मुहूर्तचिन्तामणिः
3. लीलावती
4. बीजगणितम्
5. भारतीय कुण्डली विज्ञानम् इष्टकाल-अहोरात्रमान-चालनसाधन-भयातभभोग-नक्षत्राच्चन्द्रसाधन-ग्रहगति-तात्कालिकस्पष्टग्रहसाधन-अयनांश-पलभा-चरखण्डा-लंकोदय-स्वोदय-लग्नानयन-षड्वर्गाश्च ।
2. द्वितीयो भागः (शास्त्रिस्तरीयः)
1. ग्रहलाधवम् मध्यमाधिकारः – अहर्गण-ध्रुवांक-राश्यादिक्षेपक-मध्यमसूर्य-चन्द्र-चन्द्रोच्च-राहु-मंगल-बुध-गुरू-शुक्र-शनीनाञ्चसाधन-ग्रहाणां कलादिदिनगतयश्च । 2. ताजिकनीलकंठी संज्ञा तन्त्रम् (षोडशयोगाध्यायरहितं) – राशिस्वरूप-राशिमैत्री-वर्षप्रवेशवारादि-ग्रहचालन-चन्द्रानयन-भयातभभोग-नतकाल-द्रेष्काण-नवमांशज्ञानञ्च । 3. लघुपाराशरी सम्पूर्ण – राजयोगाः, मारकेशनिर्णयश्च। 4. वृहज्जातकम् राशिभेदाध्याय - ग्रहभेदाध्यायश्च होराशब्दार्थ-राशिस्वरूप-ग्रहाणामुच्चनीच-नवमांश-सप्तमांश-द्वादशांश-सूर्यादिग्रहाणां स्वरूपञ्च। 5. मुहूर्तचिन्तामणिः विवाहप्रकरण-वधूप्रवेश-यात्राप्रकरणञ्च कन्यावरण-वरवरण-विवाहमासा-वर्ण-वश्य-तारा-योनि-गण-ग्रहमैत्री-भकूट-नाड़ी-वर्गविचार-वधूप्रवेशमुहूर्त-प्रश्नाद्यात्राफल-शकुनवशाद्यात्राफल-यात्रायां त्याज्यवस्तूनि-विजयादशमीसिद्वमुहूर्त्तश्च । 6. केतकी ग्रहगणितम् आद्यतः मध्यमाधिकारपर्यन्तं-ग्रहसंस्थानिरूपण-ग्रहस्थान-उज्जयिनीरेखा-भूपरिधि-अहर्गण-क्षेपक-ध्रुवांक-सूर्यादिग्रहाणां-मध्यमगतय-बीजसंस्कारकारणञ्च । 7. सूर्यसिद्वान्तः मध्यमाधिकार : - कालपरिभाषा-चान्द्रसौरमान-देवासुरमान-युगमान-सृष्टिकाल-क्षयाधिमास-स्पष्टपरिधि–देशान्तरञ्च । 8. बृहद्वास्तुमाला सम्पूर्णम् – वास्तुपुरुषस्वरूप-गृहारंभविधि-वर्गादिज्ञान-काकिणीविचार-भूमिलक्षणानि-गजपृष्ठ-कूर्मपृष्ठभूमिलक्षणानि-खातविधि-भूमिपूजा-शिलान्यासपद्वतिश्च । 9. गोल परिभाषा सम्पूर्णम् - समवृत्त-नाड़ीवृत्त, कदम्बवृत्त-कदम्बस्थान-अहोरात्रवृत्त-शर-चर-अक्षांश-नतांश-उन्नतांश-विमण्डलवृत्त-क्रान्तिवृत्तश्च ।
3. तृतीयो भागः (आचार्यस्तरीयः)
1. सिद्वान्तशिरोमणिः स्पष्टाधिकारः-अर्धज्या-धनुःकरण-परमक्रान्तिज्या-भोग्यखण्डस्पष्टीकरण-मन्दपरिधि-भुजकोटिफल-कर्णानयन-पलभा-पञ्चज्या साधनञ्च। 2. सवाईजयसिंह द्वितीय निर्मित वेधशालानां परिचयः जयपुरयन्त्रालयस्य वैशिष्टम्, देहली यन्त्रालयस्य मिश्रयन्त्रस्य वेधप्रक्रिया, राशिवलययन्त्राणां परिचयः, जयप्रकाशयन्त्र, नाड़ीवलययन्त्र, भित्तियन्त्र, सम्राटयन्त्र, रामयन्त्र, चक्रयन्त्र, क्रान्तिवृत्तयन्त्र, यन्त्रराज, उन्नतांशयन्त्र, कपालीयन्त्र, दिगंशयन्त्र, पलभायन्त्र, षष्टांशयन्त्र, ध्रुवदर्शनादि यन्त्राणां वेधप्रक्रियाः परिचयश्च । 3. जातकपारिजातः राजयोगाध्याय : ग्रहाणामुच्चनीचराशी-तत्फल-वर्गोत्तमफल- यशस्वीराजयोग-गुणवानयोग-राजतुल्ययोग-धनवानयोग-पराक्रमीयोगश्च । 4. षटपंचाशिका प्रथमोध्यायः - लग्न- धन- पराक्रम- सुख- सुत- शत्रु- कलत्रादि भावेभ्यः विचारणीय प्रश्नाः। प्रश्नलग्नात्-शुभाशुभज्ञान-नष्टवस्तुलाभज्ञान-राशीनां द्विपद-चतुष्पद-कीट-जलचर-स्थलचर-सरीसृप-वनचरादि ज्ञानम्।
4. चतुर्थो भागः (शैक्षिकमनोविज्ञानम्, शिक्षाशास्त्रम्, शिक्षणाधिगमसामग्री, संगणकसूचनायाः तकनीकी सूचनाधिगमे उपयोगः)
1. शिक्षणाधिगमे मनोविज्ञानमहत्त्वम्
2. अधिगमकर्तृविकासः (किशोराधिगमकर्तरि)
3. शिक्षणाधिगमः
4. किशोराधिगमकर्तृप्रबंधनम्
5. किशोराधिगमकत्रे अनुदेशनात्मक-व्यूहरचनाः
6. सूचना सम्प्रेषणतकनीकी-शिक्षाशास्त्रसमाकलनं च