परीक्षा योजना (Exam Scheme)
Scroll horizontally to view more Subject No. of Questions Total Marks Knowledge of Subject Concerned : Senior Secondary Level 55 110 Knowledge of Subject Concerned : Graduation Level 55 110 Knowledge of Subject Concerned : Post Graduation Level 10 20 Educational Psychology, Pedagogy, Teaching Learning Material, Use of Computers and Information Technology in Teaching Learning 30 60
Note :-
Total Questions: 150
Total Marks: 300
Duration: 3 Hours
All questions are Multiple Choice Type Questions.
Negative marking is applicable (1/3rd marks deducted for each wrong answer). Wrong answer means an incorrect answer or multiple answers.
Syllabus : न्यायदर्शनम्
1. प्रथमो भागः (वरिष्ठोपाध्यायस्तरीयः)
भारतीयदर्शनस्य लक्षणं प्रयोजनं स्वरूपं च। आस्तिक-नास्तिक भारतीयदर्शनानां सामान्यः परिचयः। तर्कसङ्ग्रहः– अन्नंभट्टकृतः-सप्तपदार्थाः, नवद्रव्याणि, चतुर्विंशतिगुणाः, कर्माणि, सामान्यः, विशेषः, समवायाभावौ इत्यनयोः भेदोपभेदसहितानि लक्षणानि सम्पूर्ण प्रमाणप्रकरणं च। तर्कभाषा केशवमिश्रप्रणीता अनुबन्धचतुष्टयः, पदार्थोद्देशः, प्रत्यक्षानुमानोपमानशब्दप्रमाणानि, अर्थापत्ति-अभावनिरूपणम्, प्रामाण्यवादः, प्रमेयपदार्थश्च।
2. द्वितीयो भागः (शास्त्रिस्तरीयः)
न्यायदर्शनम् - (प्रथमोध्यायः) प्रमेयलक्षणम्, प्रमाणपदार्थः, वात्स्यायनभाष्यसहितम् अभिधेयप्रयोजनसम्बन्धः, प्रमाणलक्षणम्, न्यायपूर्वांगलक्षणम्, न्यायाश्रयसिद्धान्तलक्षणम्, न्यायप्रकरणम्, कथालक्षणम्, हेत्वाभासलक्षणम्, छललक्षणम्, पुरुषाशक्तिलिंगदोषसामान्यलक्षणम्। माथुरी पंचलक्षणी - व्याप्तिपंचकस्य लक्षणं स्वरूपं च। न्यायसिद्धान्तमुक्तावली - पदार्थानां साधर्म्यनिरूपणम्, आत्मत्वजातिनिरूपणम्, विभिन्नदार्शनिकमतानां खण्डनम्, आत्मप्रमाणनिरूपणम्, षड्विधसन्निकर्षनिरूपणम्, हेत्वाभासनिरूपणम्, शब्दबोधनिरूपणम्, शब्दोपमानप्रामाण्यव्यवस्थापनम्, अर्थापत्तेः प्रमाणान्तरत्वनिरासः, अदृष्टनिरूपणम्।
3. तृतीयो भागः (आचार्यस्तरीयः)
न्यायकुसुमांजलिः ईश्वरबाधकविप्रतिपत्तिनां खण्डनं तत्सिद्धिश्चेति। पाश्चात्यदर्शनस्य सामान्यज्ञानम् सुकरात-प्लेटो-अरस्तु-देकार्त-लॉक-हीगल-एतेषां दार्शनिकसिद्धान्तानां सामान्यपरिचयः। वैशेषिकसूत्रोपस्कारः धर्मलक्षणम्, कार्यकारणभावविचारः, गुणानां स्वाभाविकत्वप्रदर्शनम्,नित्यत्वस्वरूपनिरूपणम्।
4. चतुर्थो भागः (शैक्षिकमनोविज्ञानम्, शिक्षाशास्त्रम्, शिक्षणाधिगमसामग्री, संगणकसूचनायाः तकनीकी सूचनाधिगमे उपयोगः)
शिक्षणाधिगमे मनोविज्ञानमहत्त्वम् –
अधिगमकर्ता ।
शिक्षकः ।
शिक्षणाधिगमप्रक्रिया।
विद्यालयप्रभावशीलता ।
अधिगमकर्तृविकासः (किशोराधिगमकर्तरि) संज्ञानात्मकः, शारीरिकः, सामाजिकसंवेगात्मकः एवं नैतिकविकासस्य प्रतिमानः (Patterns) एवं वैशिष्ट्यं च (characteristics)
शिक्षणाधिगमः
उच्चमाध्यमिकविद्यालयेषु विद्यार्थिनां कृते व्यवहारवादि-संज्ञानवादि-निर्मितिवादि (constructivist) सम्प्रत्ययाः, अधिगमसिद्धान्तः तन्निहितार्थाश्च ।
किशोराधिगमकर्तुः अधिगमकर्तुश्च अधिगमविशेषताः एवम् एषां शिक्षणाय निहितार्थाः ।
किशोराधिगमकर्तृप्रबंधनम्
मानसिक-स्वास्थ्यम् एवं समायोजनसमस्यानां सम्प्रत्ययः ।
किशोर-मानसिकस्वास्थ्याय संवेगात्मिका बुद्धिः तन्निहितार्थाश्च ।
किशोर-मानसिकस्वास्थ्यप्रोत्साहनाय मार्गदर्शक-प्रविधीनामुपयोगः ।
किशोराधिगमकत्रै अनुदेशनात्मक–व्यूहरचनाः :
सम्प्रेषणकौशलम् तदुपयोगश्च ।
शिक्षणाविधौ शिक्षणाधिगम-सामग्रीणामायोजनम् एवमुपयोगश्च ।
शिक्षण - प्रतिमानाग्रिमसंघटनम्, वैज्ञानिकपृच्छा (enquiry), सूचना, प्रक्रम (processing) सहकारी-अधिगमश्च (cooperative).
शिक्षणाधारित निर्मितिवादिसिद्धान्ताः (constructivist principles)
सूचना सम्प्रेषणतकनीकी-शिक्षाशास्त्रसमाकलनं च
सूचनासम्प्रेषणतकनीकी (ICT) सम्प्रत्ययः।
हार्डवेयर (hardware) एवं सॉफ्टवेयर (software) एतयोः सम्प्रत्ययः।
प्रणाली-उपगमानुदेशनम् ।
संगणकसहायताप्राप्ताधिगमः (CAL)
संगणकसहायताप्राप्तानुदेशनम् (CAI)
आई.सी.टी. शिक्षाशास्त्रसमाकलनानां प्रभावितकारकाः।
