परीक्षा योजना

Note :-

1. कुल अंक: 300
2. समय: 3 घंटे
3. प्रश्न पत्र में 150 बहुविकल्पीय प्रश्न होंगे।
4. प्रत्येक गलत उत्तर के लिए उस प्रश्न के लिए निर्धारित अंकों का एक तिहाई काटा जाएगा।

---

Syllabus : Sahitya

---

1. प्रथमो भागः (वरिष्ठोपाध्याय-स्तरीयः)

1. चन्द्रालोकः

   1. (क) प्रथमो मयूखः (सम्पूर्णः)
   2. (ख) द्वितीयमयूखतः दोषलक्षणविमर्शः, निम्नलिखितानां दोषाणां सोदाहरणं विवेचनम् – श्रुतिकटुः, च्युतसंस्कृति, अप्रयुक्तम्, असमर्थम्, निहतार्थम्, अनुचितार्थम्, निरर्थकम्, अवाचकम्, भग्नप्रक्रमम्, नेयार्थम्, क्लिष्टम्, अविमृष्टविधेयांशः, विरुद्धमतिकृत्, प्रतिकूलाक्षरम्, कथितम्, अधिकम्, न्यूनम्, अपुष्टार्थः । दोषाश्रयाः त्रिविधदोषांकुशनिरूपणञ्च ।
   3. (ग) पञ्चममयूखतः अलंकारलक्षणविमर्शः, निम्नलिखितानामलंकाराणां सोदाहरणं विवेचनम् (भेदरहितम्) - छेकानुप्रासः, वृत्त्यनुप्रासः, लाटानुप्रासः, यमकम्, उपमा, अनन्वयः, रूपकम्, परिणामः, उल्लेखः, अपहनुतिः, उत्प्रेक्षा, अनुमानम्, काव्यलिङ्गम्, तुल्ययोगिता, दीपकम्, प्रतिवस्तूपमा, दृष्टान्तः, निदर्शना, व्यतिरेकः, सहोक्तिः, विनोक्तिः, समासोक्तिः, अर्थान्तरन्यासः, विभावना, विशेषोक्तिः ।

2. मेघदूतम् (पूर्वमेघः)

3. रघुवंशमहाकाव्यम् (प्रथमःसर्गः)

4. प्रतिमानाटकम्

5. छन्दांसि – (वृत्तरत्नाकरतः) निम्नलिखितानां छन्दसां लक्षणोदाहरणानि - आर्या, इन्द्रवजा, उपेन्द्रवज्रा, उपजातिः, भुजङ्गप्रयातम्, वंशस्थम्, वसन्ततिलका, मालिनी, द्रुतविलम्बितम्, शिखरिणी, शार्दूलविक्रीडितम्, मन्दाक्रान्ता, स्रग्धरा ।

---

2. द्वितीयो भागः – (शास्त्रिस्तरीयः)

1. साहित्यदर्पणः

   1. (क) द्वितीयपरिच्छेदतः – अभिधालक्षणाव्यञ्जनाख्याः तिस्रः शब्दशक्तयः।
   2. (ख) तृतीयपरिच्छेदतः – रसस्वरूपम्, रसास्वादनप्रकारः, शृङ्गारादिरसानां लक्षणम्, विभावानुभावव्यभिचारिभावानां लक्षणम्।
   3. (ग) षष्ठपरिच्छेदतः – काव्यस्य दृश्यश्रव्यभेदौ, रूपकभेदाः (सामान्यपरिचयः), नाटकलक्षणम्, संधिभेदाः, महाकाव्यलक्षणम् ।

2. अलंकारशास्त्रस्य निम्नांकितानामाचार्याणां परिचयः – आचार्यभरतः, अभिनवगुप्तः, मम्मटः, विश्वनाथकविराजः, भामहः, पीयूषवर्षजयदेवः, वामनः, कुन्तकः, आनन्दवर्धनः, क्षेमेन्द्रः, पण्डितराज जगन्नाथः।

3. शिशुपालवधमहाकाव्यम् (प्रथमः सर्गः)

4. कादम्बरी-कथामुखम्

5. मृच्छकटिकम्

---

3. तृतीयो भागः – (आचार्यस्तरीयः)

1. काव्यप्रकाशः

   1. (क) प्रथम उल्लासः (सम्पूर्णः)
   2. (ख) अष्टमोल्लासतः – त्रयो गुणाः त्रिषु गुणेषु दशानां गुणानामन्तर्भावश्च ।

2. (शैक्षिकमनोविज्ञानम्, शिक्षाशास्त्रम्, शिक्षणाधिगमसामग्री, संगणकसूचनायाः तकनीकी सूचनाधिगमे उपयोगः)

   1. शिक्षणाधिगमे मनोविज्ञानमहत्त्वम् –

      • अधिगमकर्ता ।
      • शिक्षकः ।
      • शिक्षणाधिगमप्रक्रिया।
      • विद्यालयप्रभावशीलता।

   2. अधिगमकर्तृविकासः (किशोराधिगमकर्त्तरि)

      • संज्ञानात्मकः, शारीरिकः, सामाजिकसंवेगात्मकः एवं नैतिकविकासस्य प्रतिमानः (Patterns) एवं वैशिष्ट्यं च (characteristics)

   3. शिक्षणाधिगमः

      • उच्चमाध्यमिकविद्यालयेषु विद्यार्थिनां कृते व्यवहारवादि-संज्ञानवादि-निर्मितिवादि (constructivist) सम्प्रत्ययाः, अधिगमसिद्धान्तः तन्निहित्तार्थाश्च ।
      • किशोराधिगमकर्तुः अधिगमकर्तुश्च अधिगमविशेषताः एवम् एषां शिक्षणाय निहितार्थाः ।

   4. किशोराधिगमकर्तृप्रबंधनम् -

      • मानसिक-स्वास्थ्यम् एवं समायोजनसमस्यानां सम्प्रत्ययः।
      • किशोर-मानसिकस्वास्थ्याय संवेगात्मिका बुद्धिः तन्निहित्तार्थाश्च ।
      • किशोर-मानसिकस्वास्थ्यप्रोत्साहनाय मार्गदर्शक-प्रविधीनामुपयोगः ।

   5. किशोराधिगमकत्रै अनुदेशनात्मक–व्यूहरचनाः

      • सम्प्रेषणकौशलम् तदुपयोगश्च।
      • शिक्षणाविधौ शिक्षणाधिगम–सामग्रीणामायोजनम् एवमुपयोगश्च ।
      • शिक्षण- प्रतिमानाग्रिमसंघटनम्, वैज्ञानिकपृच्छा (enquiry), सूचना, प्रक्रम (processing) सहकारी-अधिगमश्च (cooperative).
      • शिक्षणाधारित निर्मितिवादिसिद्धान्ताः (constructivist principles).

   6. सूचना सम्प्रेषणतकनीकी–शिक्षाशास्त्रसमाकलनं च

      • सूचनासम्प्रेषणतकनीकी (ICT) सम्प्रत्ययः ।
      • हार्डवेयर (hardware) एवं सॉफ्टवेयर (software) एतयोः सम्प्रत्ययः।
      • प्रणाली-उपगमानुदेशनम् ।
      • संगणकसहायताप्राप्तधिगमः (CAL)
      • संगणकसहायताप्राप्तनुदेशनम् (CAI)
      • आई.सी.टी. शिक्षाशास्त्रसमाकलनानां प्रभावितकारकाः।