Note :-

• पेपर हल करने का समय कुल 3 घंटे हैं ।
• सभी प्रश्न बहुविकल्पीय प्रकार के होंगे।
• गलत उत्तर के लिए नकारात्मक अंकन लागू होगा। प्रत्येक गलत उत्तर के लिए उस विशेष प्रश्न के लिए निर्धारित अंकों का एक तिहाई काटा जाएगा।
• गलत उत्तर का अर्थ गलत उत्तर या एकाधिक उत्तर होगा।

---

Syllabus : सामान्यदर्शनम्

---

प्रथमो भागः (वरिष्ठोपाध्यायस्तरीयः)

1. भारतीयदर्शनस्य स्वरूपं लक्षणं प्रयोजनानि च।
2. आस्तिकनास्तिकदर्शनानां सामान्यपरिचयः। भारतीयपाश्चात्यदर्शनानि।
3. तर्कसङ्ग्रहः
   1. पदार्थाः
   2. द्रव्याणि
   3. गुणाः
   4. बुद्धिलक्षणम्
   5. यथार्थानुभवः
   6. प्रमा
   7. रणम्
   8. कारणम्
   9. प्रत्यक्षप्रमाणलक्षणम्
   10. सन्निकर्षभेदाः
4. पातञ्जलयोगदर्शनम्
   1. योगलक्षणम्
   2. अंभ्यासः
   3. वैराग्यः
   4. ईश्वरप्रणिधानम्
   5. ईश्वरलक्षणम्
   6. चित्तविक्षेपनाशोपाया
   7. मनोनिग्रहः
   8. समाधिः
5. विवेकचूडामणिः
   1. ब्रह्म
   2. जीव
   3. शरीराणि (स्थूलसूक्ष्मकारणानि)
   4. साधनानि
   5. आत्मा
   6. पञ्चकोषाः
   7. ज्ञानेन्द्रियाणि
   8. कर्मेन्द्रियाणि
   9. अन्तःकरणानि
   10. आवरणविक्षेपशक्ती
   11. अवस्थात्रयम्
   12. तुरीयावस्था
   13. गुणाः
   14. पञ्चवायवः
   15. गुरुलक्षणम्
   16. अज्ञानम्
   17. श्रवणमनननिदिध्यासनानि

---

द्वितीयो भागः (शास्त्रिस्तरीयः)

1. श्रीमद्भगवद्‌गीता (द्वितीयतृतीयचतुर्थाध्यायाः)
   1. ज्ञानयोगमहत्त्वम्
   2. आत्मतत्त्ववैशिष्ट्यम्
   3. आत्मनित्यत्वम्
   4. व्यवसायात्मिकाबुद्धिः
   5. समत्वयोगः
   6. स्थितप्रज्ञलक्षणम्
   7. निष्ठाभेदाः
   8. यज्ञमहत्त्वम्
   9. कर्माचारविधिः
   10. सकामकर्म
   11. निष्कामकर्म
   12. कर्मसंन्यासः
   13. स्वधर्म-परधर्मादयः
   14. कर्मज्ञानभक्तियोगः

2. ईशावास्योपनिषद्-सम्पूर्णम्।

3. कठोपनिषद्-प्रथमाध्यायः।

4. तर्कसङ्ग्रहः
   1. अनुमानप्रमाणम्
   2. अनुमानभेदौ
   3. हेत्वाभासाः
   4. उपमानप्रमाणम्
   5. शब्दप्रमाणम्
   6. समवायः
   7. अयुतसिद्धिः

5. जैनदर्शनम्
   1. जीवः
   2. अजीवः
   3. आस्रवः
   4. बन्धः
   5. संवरः
   6. निर्जरा
   7. मोक्षः

6. चार्वाकदर्शनम्
   1. तत्त्वमीमांसा
   2. प्रत्यक्षः
   3. मोक्षः

7. सांख्यदर्शनम्
   1. व्यक्ताव्यक्तज्ञज्ञानम्
   2. दुःखत्रयम्
   3. गुणत्रयम्
   4. सत्कार्यवादः
   5. प्रकृतिसिद्धि
   6. पुरुषसिद्धिः

---

तृतीयो भागः (आचार्यस्तरीयः)

1. ब्रह्मसूत्रशाङ्करभाष्यम्
   1. अथातो ब्रह्मजिज्ञासा ।
   2. जन्माद्यस्य यतः।
   3. शास्त्रयोनित्वात् ।

2. पाश्चात्यदर्शनम्
   1. सुकरातः
   2. प्लेटो
   3. अरस्तू।
   4. ज्ञानविचारः
   5. नीतिविचारः
   6. प्रत्ययविचारः

3. दार्शनिकतत्त्वानां समीक्षा
   1. कार्यकारणभाव ।
   2. प्रमाणविमर्शः ।
   3. आत्मविमर्शः ।
   4. विभिन्नदर्शनेषु बन्धमोक्षस्वरूपम् ।
   5. विभिन्नदर्शनेषु ईश्वरस्वरूपम् ।

चतुर्थो भागः (शैक्षिकमनोविज्ञानम्, शिक्षाशास्त्रम्, शिक्षणाधिगमसामग्री, संगणकसूचनायाः तकनीकी सूचनाधिगमे उपयोगः)

1. शिक्षणाधिगमे मनोविज्ञानमहत्त्वम्
   1. अधिगमकर्ता
   2. शिक्षकः
   3. शिक्षणाधिगमप्रक्रिया
   4. विद्यालयप्रभावशीलता

2. अधिगमकर्तृविकासः (किशोराधिगमकर्तरि)
   1. संज्ञानात्मकः, शारीरिकः, सामाजिकसंवेगात्मकः एवं नैतिकविकासस्य प्रतिमानः (Patterns) एवं वैशिष्ट्यं च (characteristics)

3. शिक्षणाधिगमः
   1. उच्चमाध्यमिकविद्यालयेषु विद्यार्थिनां कृते व्यवहारवादि-संज्ञानवादि-निर्मितिवादि (constructivist) सम्प्रत्ययाः, अधिगमसिद्धान्तः तन्निहितार्थाश्च ।
   2. किशोराधिगमकर्तुः अधिगमकर्तुश्च अधिगमविशेषताः एवम् एषां शिक्षणाय निहितार्थाः ।

4. किशोराधिगमकर्तृप्रबंधनम्
   1. मानसिक-स्वास्थ्यम् एवं समायोजनसमस्यानां सम्प्रत्ययः ।
   2. किशोर-मानसिकस्वास्थ्याय संवेगात्मिका बुद्धिः तन्निहितार्थाश्च ।
   3. किशोर-मानसिकस्वास्थ्यप्रोत्साहनाय मार्गदर्शक-प्रविधीनामुपयोगः ।

5. किशोराधिगमकत्रे अनुदेशनात्मक–व्यूहरचनाः
   1. सम्प्रेषणकौशलम् तदुपयोगश्च ।
   2. शिक्षणाविधौ शिक्षणाधिगम-सामग्रीणामायोजनम् एवमुपयोगश्च ।
   3. शिक्षण - प्रतिमानाग्रिमसंघटनम्, वैज्ञानिकपृच्छा (enquiry), सूचना, प्रक्रम (processing) सहकारी-अधिगमश्च (cooperative).
   4. शिक्षणाधारित निर्मितिवादिसिद्धान्ताः (constructivist principles)

6. सूचना सम्प्रेषणतकनीकी–शिक्षाशास्त्रसमाकलनं च
   1. सूचनासम्प्रेषणतकनीकी (ICT) सम्प्रत्ययः।
   2. हार्डवेयर (hardware) एवं सॉफ्टवेयर (software) एतयोः सम्प्रत्ययः।
   3. प्रणाली-उपगमानुदेशनम् ।
   4. संगणकसहायताप्राप्ताधिगमः (CAL)
   5. संगणकसहायताप्राप्तानुदेशनम् (CAI)
   6. आई.सी.टी. शिक्षाशास्त्रसमाकलनानां प्रभावितकारकाः।