Exam Scheme

Note :-

2. The question paper will carry 150 questions of multiple choices.
3. All questions carry equal marks.
4. There will be Negative Marking.
5. Duration of question paper will be 2:30 Minutes.

---

Syllabus : Sanskrit

---

Part - (i)

1. संज्ञाप्रकरणतः सामान्यप्रश्नाः-
   1. इत्, संयोगः, संहिता, सवर्णम्, उदात्तः, अनुदात्तः, स्वरितः, उच्चारणस्थानानि, प्रयत्नाः, पदम्
2. निम्नलिखित-सन्धिसूत्रानुसारं सन्धिः सन्धिविच्छेदश्च-
   1. अच् सन्धिः - इको यणचि, एचोऽयवायावः, अकः सवर्णे दीर्घः, आद्गुणः, वृद्धिरेचि, एङि पररूपम्, एङः पदान्तादति, ईदूदेद-द्विवचनं प्रगृह्यम्,
   2. हल् सन्धिः - स्तोः श्चुना श्चुः, ष्टुना ष्टुः, झलां जशोऽन्ते, यरोऽनुनासिकेऽनुनासिको वा, झयो होऽन्यतरस्याम्, तोर्लि, मोऽनुस्वारः, अनुस्वारस्य ययि परसवर्णः, शश्छोऽटि।
   3. विसर्गसन्धिः – ससजुषोरूः, खरवसानयोर्विसर्जनीयः, विसर्जनीयस्य सः, अतो रोरप्लुतादप्लुते, हशि च, रो रि, ढ्रलोपे पूर्वस्य दीर्घोऽणः।
3. समासाः
   1. अव्ययीभावसमासः, तत्पुरुषः, कर्मधारयः, द्विगुः, द्वन्द्वः, बहुव्रीहिः, एतेषां समासानां सामान्यपरिचयः, पदानां समासः समासविग्रहश्च।
4. प्रत्ययाः
   1. निम्नलिखितप्रत्ययाधारिताः प्रश्नाः तव्यत्, अनीयर्, यत्, ण्यत्, क्यप्, ण्वुल्, तृच्, क्त, क्तवतु, शतृ, शानच्, तुमुन्, क्त्वा, ल्यप्, ल्युट्, घञ्, मतुप्, तल्, तरप्, तमप्।
5. शब्द-रूपाणि
   1. राम, हरि, पति, सखि, गुरु, पितृ, भूभृत्, गच्छत्, आत्मन्। रमा, मति, नदी, धेनु, वधू, स्त्री। फल, वारि, मधु, जगत्। अस्मद्, युष्मद्, सर्व, तत्, इदम्।
6. धातुरूपाणि
   1. पंचलकारेषु – लट्, लृट्, लोट्, लङ्, विधिलिङ्
   2. भू, पठ्, गम्, पच्, जि, नी, दृश्, स्था, पा, प्रच्छ, लिख्, नम्, अस्, लभ्, सेव्, कृ, श्रु, हन्, दा, नृत्, क्रुध्, शक्, चुर्, कथ्।
7. निम्नलिखिताव्ययपदसम्बन्धिसामान्यप्रश्नाः
   1. अत्र, अद्य, इतः, इत्थम्, इदानीम्, शनैः, उच्चैः, नीचैः, कदापि, किल, पुनः, यथा तथा, खलु, धिक्, प्रातः, चिरम्, कथम्, कुत्र, किमर्थम्, कुतः, कदा
8. निम्नलिखितोपसर्गसम्बन्धिसामान्यप्रश्नाः
   1. प्र, परा, अप, सम्, अनु, दुर्, वि, आ, अति, सु, प्रति, परि, उप, निर्, अधि।
9. उपर्युक्तपाठ्यक्रमाधारितवाक्यशुद्धिः संस्कृतेऽनुवादश्च ।
10. संस्कृतसाहित्येतिहास-सम्बन्धि–प्रश्नाः

    1. निम्नलिखितानां महाकवीनाम् एव व्यक्तित्वकृतित्वसम्बन्धिसामान्यप्रश्नाः
       (क) महाकाव्यकवयः वाल्मीकिः, अश्वघोषः, कालिदासः, भारविः, माघः, श्रीहर्षः

       (ख) गद्यकाव्यकवयः दण्डीः, सुबन्धुः, बाणभट्टः, अम्बिकादत्तव्यासः

       (ग) नाट्यकवयः भासः, कालिदासः, भवभूतिः, शूद्रकः, विशाखदत्तः

       (घ) नीतिकवयः भर्तृहरिः, पं. विष्णुशर्मा, पं. नारायणपण्डितः

       (ङ) अर्वाचीनकवयः देवर्षि कलानाथ शास्त्री, भट्टमथुरा नाथ शास्त्री, पं. पद्म शास्त्री, डॉ. प्रभाकर शास्त्री, पं. सूर्यनारायण शास्त्री

---

Part - (ii)

1. निम्नलिखितानां सूत्राणां सामान्यपरिचयात्मकप्रश्नाः वाक्यप्रयोगाश्च-
   1. प्रातिपदिकार्थ लिङ्ग-परिमाण-वचनमात्रे प्रथमा। कर्तुरीप्सिततमं कर्म, कर्मणि द्वितीया, अधिशीङ्थासां कर्म, अकथितं च, उपान्वध्याङ्वसः, अभितः परितः समया निकषा हा प्रतियोगेऽपि, कालाध्वनोरत्यन्तसंयोगे । साधकतमं करणम्, कर्तृकरणयोस्तृतीया, अपवर्गे तृतीया, येनाङ्गविकारः, सहयुक्तेऽप्रधाने। कर्मणा यमभिप्रैति स संप्रदानम्, चतुर्थी सम्प्रदाने, रुच्यर्थानां प्रीयमाणः, क्रुधद्रुहेर्ष्यासूयार्थानां यं प्रति कोपः, नमः स्वस्ति स्वाहास्वधाऽलंवषट् योगाच्च। ध्रुवमपायेऽपादानम्, अपादाने पंचमी, भीत्रार्थानां भयहेतुः, जनिकर्तुः प्रकृतिः, भुवः प्रभवः । आधारोऽधिकरणम्, सप्तम्यधिकरणेश्च, यतश्चनिर्धारणम्, यस्य च भावेन भावलक्षणम्। षष्ठीशेषे, कर्तृकर्मणोः कृतिः।
2. निम्नलिखितानां छन्दसां सामान्यपरिचयात्मकप्रश्नाः
   1. अनुष्टुप्, आर्या, इन्द्रवज्रा, उपेन्द्रवज्रा, उपजाति, वंशस्थम्, द्रुतविलम्बितम्, भुजङ्गप्रयातम्, वसन्ततिलका, मालिनी, मन्दाक्रान्ता, शिखरिणी, शार्दूलविक्रीडितम्, स्रग्धरा।
3. निम्नलिखितानाम् अलंकाराणां लक्षणोदाहरणसम्बन्धिसामान्यप्रश्नाः
   1. अनुप्रासः, यमकम्, श्लेषः, स्वभावोक्तिः, उपमा, रूपकम्, उत्प्रेक्षा, व्यतिरेकः, दीपकम्, तुल्ययोगिता, सन्देहः, भ्रान्तिमान्, निदर्शना, दृष्टान्तः, अर्थान्तरन्यासः,
4. निम्नलिखितसूक्तानां ग्रन्थानां च सामान्यप्रश्नाः
   1. (क) अग्निसूक्तम् (1.1), विष्णुसूक्तम् (1.154), इन्द्रसूक्तम् (2.12), पुरुषसूक्तम् (10.90),
   2. (ख) श्रीमद्भगवद्गीता (द्वितीयोऽध्यायः)
   3. (ग) ईशोपनिषद्
5. भारतीयसंस्कृतिसम्बन्धिताः प्रश्नाः
   1. वर्णव्यवस्था, आश्रमव्यवस्था, षोडशसंस्काराः, पंचमहायज्ञाः

---

Part - (iii)

1. भाषाकौशलसम्बद्धाः प्रश्नाः
   1. (क) संस्कृतशिक्षणस्य सामान्यसिद्धान्ताः
   2. (ख) संस्कृतशिक्षणस्य विधयः
2. संस्कृत-शिक्षणम्
   1. (क) व्याकरणशिक्षणम्
   2. (ख) गद्यशिक्षणम्
   3. (ग) पद्यशिक्षणम्
   4. (घ) नाटकशिक्षणम्
3. संस्कृतशिक्षण-साधनानि
   1. (क) सामान्यदृश्यसाधनानि
   2. (ख) यान्त्रिकदृश्यसाधनानि
   3. (ग) श्रव्यसाधनानि
   4. (घ) दृश्यश्रव्यसाधनानि
4. संस्कृतशिक्षकः संस्कृतशिक्षणस्य मूल्यांकनं च
   1. (क) संस्कृतशिक्षकस्य कर्त्तव्यानि
   2. (ख) संस्कृतशिक्षकस्य गुणाः
   3. (ग) संस्कृतशिक्षणस्य मूल्यांकनविधयः
   4. (घ) संस्कृतपाठ्यक्रमः सहगामिक्रियाश्च