Note :-

1. Objective type paper
2. Duration of Paper: Two Hours
3. All questions carry equal marks.
4. There will be Negative Marking.

---

Syllabus

---

1. इकाई – प्रथमः

1. ज्योतिषशास्त्रस्योत्पत्तिः, विकासश्च ।
2. गणितज्योतिषस्य वैशिष्ट्यं, उपादेयताच।
3. गणितसिद्धान्तीयशास्त्रकाराणां परिचयः। (श्रीधर-मुंजाल-श्रीपति-केशव-गणेशदैवज्ञ-बापूदेवशास्त्री)
4. प्राचीनसिद्धान्तपञ्चकपरिचयः ।
5. शतपथब्राह्मणकालेकृतिकादिगणनाकालः, युगपद्धतिविचारश्च ।

2. इकाई – द्वितीयः

1. ग्रहाणां पूर्वगतौ कारणम् ।
2. ग्रहाणां भगणमानम् ।
3. अहर्गणानयनम् ।
4. शीघ्रोच्चाणां भगणसंख्या।
5. महायुगेभू-सावन-तिथि-अधिमास-तिथिक्षय-सौरमासानां संख्या।

3. इकाई – तृतीयः

1. ज्योत्क्रमज्यापिण्डसाधनम् ।
2. ग्रहाणांमन्दफलशीघ्रफलानयनम् ।
3. दिनरात्रिमानसाधनम् ।
4. तिथि-नक्षत्र-योग-करणादीनां साधनम्।
5. लम्बांशाक्षांशादिसाधनम् पलभासाधनं च।

4. इकाई – चतुर्थः

1. सूर्यचन्द्रादीनां योजनात्मकंबिम्बव्यासप्रमाणम् ।
2. भूभाबिम्बसाधनम्।
3. ग्रहणस्य संभाव्यकालचिन्तनम्।
4. ग्रहणेछाद्य-छादकयोः निर्णयं, स्थित्यर्ध-विमर्दार्थ्योः साधनम् ।
5. ग्रहणेदृकक्षेप-दृग्गतिसाधनं, छेद्यकप्रयोजनम् ।
6. ग्रहणेछाद्यबिम्बस्य वर्णविचारः, ग्रहाणां युद्धादिविचारः ।

5. इकाई – पंचमः

1. प्रत्यब्दशुद्धिसाधनं,
2. खकक्षामानं,
3. ग्रहगतियोजनानि,
4. गतौअतुल्यत्वेकारणं,
5. भूपरिधिव्यासयोर्वर्णनं,
6. ग्रहाणांचरकर्मपरिचयः,
7. अक्षक्षेत्राणां ज्ञानं,
8. कोणशंकोरानयनं,
9. छायातोऽर्कानयनं,
10. छायातोभुजज्ञानम्।

6. इकाई षष्ठः

1. लम्बनस्य भावाभावं धनर्णत्वं च,
2. लम्बनप्रयोजनं,
3. ग्रहमध्यमविक्षेपाः,
4. ग्रहविक्षेपानयनं,
5. आयनाक्षदृक्कर्मयोः साधनं,
6. उदयास्तलग्नयोः स्वरूपं, प्रयोजनं च,
7. ग्रहाणां कालांशाः।

7. इकाई – सप्तमः

1. ग्रहाणां मध्यमबिम्बानि,
2. भध्रुवकाः,
3. भानां शरांशाः,
4. अगस्त्यलुब्धकयोः ध्रुवकाः,
5. व्यतीपातवैधृतयोर्लक्षणं,
6. गोलप्रशंसा,
7. गोलस्वरूपं,
8. गणितप्रशंसा।

8. इकाई – अष्टमः

1. भूमेः स्वरूपं,
2. भूमौस्वशक्तिकथनं,
3. भूमेः चलत्वेप्राच्यार्वाचीनमतयोः समीक्षणं,
4. भूगोलेपुरनिवेशः,
5. भूमेरुपरिसप्तवायवः,
6. अवमोपपत्तिः,
7. अधिशेषोपपत्तिः,
8. ग्रहाणामुच्चोपपत्तिः,
9. गोलबन्धाधिकारः
10. ब्रह्मदिनोपपत्तिः,
11. उदयास्तवासना।

9. इकाई – नवमः

1. बिम्बाधिकारस्य प्रयोजनं,
2. बिम्बस्य दृश्यादृश्यत्वनिरूपणं,
3. त्रिविधबिम्बाणुत्वस्थूलत्ववर्णनं,
4. वास्तवबिम्बस्वरूपवर्णनं,
5. बुधशुक्रयोः स्वतस्तेजत्वखण्डनम्,
6. शृंगोन्नत्यधिकारोपयोगिन्यः परिभाषाः,
7. भूग्रहणस्थितिवर्णनम्,
8. अमान्तलक्षणं तत्साधनं च,
9. वलनवासना।

10. इकाई - दशमः

1. वेधपरम्परायाः विकासक्रमः
2. वेधशालायाः निर्माणपरिचयः,
3. यन्त्राणां परिचयः (दिगंशयन्त्रं, राशिवलययन्त्राणि, ध्रुवदर्शकयन्त्रम्),
4. दिल्लीस्थवेधशालायाः परिचयः,
5. याम्योत्तरलंघनकालः,
6. सूर्यसंक्रान्तीनां षड्शीत्याननादिसंज्ञाः,
7. संक्रान्तिपुण्यकालः,
8. अयन-ऋतु-मास-वर्षमानानां परिचयः,
9. दिवानिशामानयोः विशेषव्यवस्थाकथनं (षष्ठिघट्यात्मकं- द्विमासात्मकं-माचतुष्टयात्मकं-षण्मासात्मकम्) ।